Υπάρχει πράγματι η ευχέρεια στη γραφή;

Τι είναι η ευχέρεια στη γραφή;

Ο όρος δεν έχει έναν αυστηρά καθορισμένο ορισμό, αν και το νόημά του γίνεται εύκολα αντιληπτό. Αν σκεφτούμε τη γραφή ως αποτύπωση των σκέψεων στο χαρτί και την ευχέρεια ως άνεση στην έκφραση, μπορούμε να τον εξηγήσουμε ως εξής:

Αυτή η ικανότητα επιτρέπει την εύκολη και αποτελεσματική δημιουργία περιεχομένου που διαβάζεται ευχάριστα και μπορεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον των αναγνωστών.

Το αν η ευχέρεια στη γραφή είναι έμφυτη ή μπορεί να καλλιεργηθεί παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Ορισμένοι υποστηρίζουν μάλιστα ότι δεν υπάρχει καν ως χαρακτηριστικό.

Σήμερα θα εξετάσουμε ένα πιο ουσιαστικό ζήτημα: είναι η ευχέρεια στη γραφή ένα πραγματικό γνώρισμα των ικανών συγγραφέων, στο οποίο οφείλεται η υψηλή ποιότητα των κειμένων τους; Μήπως η έλλειψή της αποκλείει την προοπτική επαγγελματικής ενασχόλησης με τη συγγραφή; Παρακάτω θα ξεκαθαρίσουμε αυτές τις απορίες.

Υπάρχει η ευχέρεια στη γραφή;

Μια γλωσσολογική αρχή υποστηρίζει ότι ο σχηματισμός νέων λέξεων καθοδηγείται από τη χρησιμότητά τους. Αν δημιουργήθηκε ένας όρος για την ευχέρεια στη γραφή, αυτό σημαίνει ότι πράγματι ορισμένα κείμενα διαβάζονται πιο ευχάριστα από άλλα. Κάποιοι κειμενογράφοι γράφουν πιο ενδιαφέροντα κείμενα από άλλους, και η ανάγνωση μπορεί να είναι βάλσαμο για την ψυχή ή διαδρομή σε έναν δρόμο γεμάτο λακκούβες.

Αυτή η απλή παρατήρηση απέκτησε τη δική της ονομασία, η οποία, παρεμπιπτόντως, εξυπηρετεί καλά τον επικοινωνιακό της σκοπό: μπορούμε να πούμε ευθέως ότι ένας συγγραφέας έχει ευχέρεια στη γραφή, ενώ ένας άλλος όχι.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η λεκτική γενίκευση παραβλέπει την πολυπλοκότητα του ζητήματος. Η ευχέρεια στη γραφή δεν είναι μια ετικέτα του τύπου «ναι ή όχι», την οποία αποκτά κανείς πριν γεννηθεί ή ολοκληρώνοντας ένα ακριβό εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Μοιάζει περισσότερο με μια κλίμακα που περιλαμβάνει πολλές ενδιάμεσες τιμές μεταξύ του 0 και του 1. Με άλλα λόγια, ένας συγγραφέας μπορεί να διαθέτει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό τα χαρακτηριστικά που συνήθως αποκαλούμε ευχέρεια στη γραφή.

Από τι εξαρτάται η ευχέρεια στη γραφή;

Γνωρίζουμε ήδη ότι η πραγματικότητα δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Η ευχέρεια στη γραφή δεν είναι κάτι που απλώς αποκτάται ή χάνεται. Τι κάνει λοιπόν κάποιους να γράφουν με άνεση, ενώ άλλοι δυσκολεύονται; Ευθύνονται δύο παράγοντες. Ο ένας βρίσκεται στο μυαλό μας και ο άλλος στο ίδιο το θέμα για το οποίο γράφουμε.

Νευρωνική δομή

Κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται και βιώνει τον κόσμο με τον δικό του τρόπο. Ο μοναδικός συνδυασμός γονιδίων και οι προσωπικές εμπειρίες διαμορφώνουν την προσωπικότητά του, άρα και τον τρόπο σκέψης του. Αν ακόμη και τα επίπεδα τεστοστερόνης στο αίμα, τα οποία στους άνδρες κυμαίνονται περίπου στα 20–30 nmol/l, επηρεάζουν σημαντικά τη συμπεριφορά, τι μπορούμε να πούμε για τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου, ο αριθμός των οποίων εκτιμάται στα 150.000.000.000, με το καθένα να σχηματίζει επιπλέον συνδέσεις, δηλαδή συνάψεις, με άλλα 10.000;

Ένα τόσο σύνθετο δίκτυο νευρώνων επηρεάζει τον μοναδικό τρόπο σκέψης κάθε ανθρώπου. Καθώς η γραφή δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αποτύπωση των σκέψεων με κωδικοποιημένα σύμβολα, ο καθένας μας σχηματίζει προτάσεις με διαφορετικό τρόπο. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν υπάρχουν δύο απολύτως όμοια συγγραφικά ύφη και τα ρομπότ δεν μπορούν να δημιουργούν περιεχόμενο όπως οι άνθρωποι.

Οι διαφορετικές συγγραφικές ικανότητες αντανακλούν τη μοναδική νοητική αρχιτεκτονική του καθενός μας. Ας διευκρινίσουμε ότι αυτό δεν συνεπάγεται την ύπαρξη μιας ειδικής περιοχής του εγκεφάλου ή μιας συγκεκριμένης διάταξης νευρώνων που να γεννά την ευχέρεια στη γραφή. Μιλάμε για ένα χαρακτηριστικό που εμφανίζεται σε διαφορετικούς βαθμούς, όχι για κάτι που είτε υπάρχει είτε απουσιάζει. Επομένως, μπορούμε μόνο να πούμε ότι ορισμένοι έχουν απλώς μεγαλύτερη προδιάθεση να αποτυπώνουν τις σκέψεις τους γραπτώς.

Οι ιδιαιτερότητες της ανάθεσης

Τα ατομικά χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου καθορίζουν τις γλωσσικές του δεξιότητες, συμπεριλαμβανομένων των συγγραφικών του ικανοτήτων. Ωστόσο, φαίνεται ότι η ταχύτητα, η άνεση και η φυσικότητα στη γραφή εξαρτώνται κυρίως από τις απαιτήσεις της ανάθεσης, δηλαδή από τις πληροφορίες που πρέπει να μεταδώσουμε.

Αν μια ανάθεση δεν απαιτεί ιδιαίτερο προβληματισμό, είναι πολύ πιο εύκολο να γράφουμε με άνεση. Μπορούμε σχεδόν να «παράγουμε» προτάσεις, δουλεύοντας πολύ αποτελεσματικά. Αντίθετα, όταν προκύπτει μια σύνθετη εργασία που απαιτεί περιεχόμενο υψηλής ουσιαστικής αξίας, η ευχέρεια στη γραφή χάνεται αμέσως. Πρόκειται για ξαφνική μείωση των συγγραφικών μας ικανοτήτων; Όχι· απλώς το θέμα απαιτεί πολύ περισσότερη προσοχή και σκέψη, γεγονός που ανακόπτει πλήρως την αυθόρμητη ροή της γραφής.

Αν μια ανάθεση βασίζεται σε βαθύτερο προβληματισμό, η διατύπωση σωστών προτάσεων γίνεται δυσκολότερη. Αυτό είναι ένα φυσικό χαρακτηριστικό της γραφής, καθώς λειτουργεί απλώς ως γέφυρα ανάμεσα στις σκέψεις και το χαρτί. Όσο περισσότερα σύνθετα και δύσκολα ζητήματα περιλαμβάνει ένα κείμενο, τόσο πιο αργά προχωρά η συγγραφή του. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα χαρακτηριστικά που περιγράφουμε ως ευχέρεια στη γραφή περιορίζονται σημαντικά.