Κάθετος διαχωριστής (slash) – κανόνες χρήσης

Τι είναι η κάθετος;

Χρησιμοποιείται σε αρκετές περιπτώσεις και επιτελεί διάφορες λειτουργίες σε δημοσιεύσεις και κείμενα. Πάνω απ’ όλα, μπορεί να αντικαθιστά ορισμένους συνδέσμους (π.χ. ή, είτε), να χρησιμοποιείται για τον διαχωρισμό τους (και/ή) και να εμφανίζεται αντί για την πρόθεση «ανά» (π.χ. χλμ./ώρα).

Η χρήση της καθέτου απαιτεί επίσης γνώση ορισμένων τυπογραφικών κανόνων σχετικά με τα κενά. Σε κάποιες περιπτώσεις τοποθετείται κενό μετά ή πριν και μετά την κάθετο (π.χ. παιδικός σταθμός/ δημόσιο νηπιαγωγείο ή παιδικός σταθμός / δημόσιο νηπιαγωγείο), ενώ σε άλλες δεν πρέπει να υπάρχει κενό (π.χ. και/ή).

Πότε χρησιμοποιούμε την κάθετο;

Πιθανότατα χρησιμοποιείτε τη λοξή γραμμή αρκετά συχνά, εντελώς διαισθητικά. Είστε βέβαιοι ότι τη χρησιμοποιείτε σωστά;

Στη σύγχρονη ελληνική γραφή η κάθετος χρησιμοποιείται σε 10 περιπτώσεις.

1. Αντικατάσταση των συνδέσμων «ή» και «είτε». Η κάθετος χωρίζει εναλλακτικές λέξεις ή φράσεις, π.χ. πάνω/κάτω, ναι/όχι.
2. Διαχωρισμός των συνδέσμων «και», «ή», π.χ. μπλε και/ή γκρι, μετρό και/ή λεωφορείο.
3. Δήλωση διαδοχικών χρονικών περιόδων, π.χ. σχολικό έτος 2022/23, 19ος/20ός αιώνας.
4. Σήμανση του τελευταίου στίχου σε παράθεμα ποιήματος ή τραγουδιού, όταν το απόσπασμα παρατίθεται συνεχόμενα, π.χ. «Στης νύχτας το σκοτάδι ανθίζει ένα φως· / κι ο δρόμος βρίσκει πάλι την αρχή του».
5. Αντικατάσταση της πρόθεσης «ανά» σε αριθμητικές τιμές, π.χ. 10 g/l, 90 km/h.
6. Γραφή κοινών κλασμάτων, π.χ. ¼ ωραρίου, ¾ φλιτζανιού.
7. Σήμανση διευθύνσεων, π.χ. Ερμού 12/4 (διαχωρισμός αριθμού κτιρίου και διαμερίσματος).
8. Αναγραφή αριθμών αναφοράς φακέλων και εγγράφων, π.χ. αρ. αναφοράς: AB 17/16, αρ. εγγράφου: 106/17.
9. Σήμανση ξενόγλωσσων συντομογραφιών, π.χ. c/o («υπόψη», από το αγγλικό care of), a/a («στα αρχεία», από το λατινικό ad acta).
10. Διαχωρισμός αριθμών σε περίπτωση διπλής αρίθμησης εκδοτικής μονάδας, π.χ. τεύχος 2/3 ή άλλες βιβλιογραφικές ενδείξεις, π.χ. αρ. 3/2019.

Πότε δεν χρησιμοποιούμε την κάθετο;

Μερικές φορές η κάθετος χρησιμοποιείται λανθασμένα. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που μοιάζουν με εκείνες στις οποίες κανονικά ενδείκνυται η χρήση της. Έτσι, είναι εύκολο να γίνει λάθος. Μπορείτε να το αποφύγετε, ακολουθώντας τους παρακάτω κανόνες.

Λανθασμένη χρήση της καθέτου:

• αναγραφή ημερομηνιών, π.χ. 24/12/2022 – ΛΑΘΟΣ! (σωστά: 24.12.2022)·
• γραφή κοινών κλασμάτων μαζί με ακέραιους αριθμούς – 1 ¼ (πρέπει να χρησιμοποιήσετε τη λεγόμενη γραμμή κλάσματος και να τοποθετήσετε τις τιμές σε άνω και κάτω δείκτη)·
• αντικατάσταση του συνδέσμου «και», π.χ. Παπαδόπουλος/Γεωργίου — ΛΑΘΟΣ! (σωστά: Παπαδόπουλος-Γεωργίου)·
• σήμανση συντομογραφιών ελληνικών φράσεων, π.χ. Αθήνα κ/Πειραιά — ΛΑΘΟΣ! (σωστά: Αθήνα κ. Πειραιά).

Κάθετος με κενό ή χωρίς — οι κανόνες

Σε ορισμένες περιπτώσεις η χρήση της καθέτου απαιτεί την προσθήκη κενού δίπλα της, ενώ σε άλλες όχι. Μια επιπλέον δυσκολία είναι ότι το κενό μπορεί να εμφανίζεται όχι μόνο μετά τη λοξή γραμμή, αλλά και πριν από αυτήν. Ωστόσο, το θέμα είναι πολύ απλούστερο απ’ όσο φαίνεται.

Αρκεί να θυμάστε 3 κανόνες σχετικά με τα κενά:

• μην χρησιμοποιείτε κενό όταν η κάθετος χωρίζει μεμονωμένους αριθμούς ή λέξεις, π.χ. πάνω/κάτω, 2022/23·
• πρέπει να βάλετε κενό όταν η κάθετος λειτουργεί ως διαχωριστικό ανάμεσα σε:
  – μία μεμονωμένη λέξη και μια φράση ή ανάμεσα σε δύο φράσεις, π.χ. τραπεζική μεταφορά / πιστωτική κάρτα,
  – παρατιθέμενα αποσπάσματα ποιήματος «[…] κι ο δρόμος βρίσκει / πάλι την αρχή του»·
• μπορείτε να χρησιμοποιήσετε κενό στη δεξιά πλευρά της καθέτου (μετά από αυτήν) ή και στις δύο πλευρές, αρκεί να διατηρείτε την ίδια πρακτική σε όλο το κείμενο.